Co nowego?
Jesteśmy w samym sercu barwnej jesieni, gdy przyroda maluje świat w odcieniach złota, czerwieni i brązu. To niezwykłe zjawisko zawdzięczamy ruchowi obiegowemu Ziemi wokół Słońca oraz nachyleniu osi naszej planety o około 23 stopnie, do płaszczyzny jej orbity.
Zmiana pór roku to wynik właśnie tego ruchu. Wyróżniamy trzy rodzaje jesieni: kalendarzową, klimatyczną i astronomiczną. Jesień kalendarzowa zaczyna się 23 września i trwa do 21 grudnia. Jesień klimatyczna rozpoczyna się wtedy, gdy temperatura powietrza obniża się do około 5–15 stopni Celsjusza i utrzymuje się na tym poziomie przez kilka dni. W Polsce zwykle przypada to na początek lub połowę września.
Jesień astronomiczna zaczyna się w momencie, gdy Słońce przecina punkt Wagi. To miejsce na niebie, w którym równik niebieski przecina się z ekliptyką. Ekliptyka to pozorna droga Słońca na tle dwunastu gwiazdozbiorów zodiakalnych, natomiast równik niebieski jest odwzorowaniem ziemskiego równika na sferze niebieskiej. Punkty ich przecięcia to miejsca równonocy – wiosennej i jesiennej, kiedy dzień i noc trwają tyle samo czasu.
W tym roku w Polsce, astronomiczna jesień rozpoczęła się 22 września o godzinie 22:19 i potrwa do 21 grudnia do 4:03, kiedy to Słońce znajdzie się najniżej nad horyzontem na półkuli północnej. Wtedy następuje przesilenie zimowe i mamy najkrótszy dzień w roku. Dokładna godzina rozpoczęcia astronomicznych pór roku zmienia się, gdyż kalendarzowy rok jest trochę dłuższy (to 365 dni), niż faktyczny obieg Ziemi wokół Słońca (365 dni, 5 godz i 49 min). Do tego Ziemia zachowuje się jak rozkręcony bączek, jej oś obrotu delikatnie się kołysze. To zjawisko nazywamy precesją. W wyniku tego ruchu oś ziemska zatacza na niebie powolny krąg w ciągu około 26 tysięcy lat, co sprawia, że punkty równonocy przesuwają się. Dawniej punkt Barana znajdował się na tle gwiazdozbioru Barana, dziś leży w gwiazdozbiorze Ryb. Obecnie oś obrotu Ziemi wskazuje w kierunku Gwiazdy Polarnej, ale za kilka tysięcy lat jej rolę przejmą inne gwiazdy, między innymi Alderamin z gwiazdozbioru Cefeusza, a następnie Wega z Lutni. Precesję trzeba uwzględniać również w badaniach archeoastronomicznych. Ponad 2400 lat p.n.e. oś Ziemi wskazywała gwiazdę Kocheb z Małej Niedźwiedzicy, dlatego to właśnie względem niej ustawiono starożytne piramidy w Egipcie.
Warto wspomnieć, że są też inne powody zmiany godzin rozpoczęcia astronomicznej jesieni. Są to ruch Ziemi po elipsie oraz grawitacyjny wpływ innych planet. W przyszłym roku astronomiczna jesień rozpocznie się w Polsce 22 września o godz. 19:05.
Artykuł przygotowała Justyna Put